De Vismarkt: een plein om van te houden

De Grote Markt mag dan een eigen straatnaamkaartje in het Monopolyspel hebben, de Vismarkt is al eeuwen het oudste en grootste plein van de stad. Het vormt met zijn levendige evenementen, monumentale panden en natuurlijk de vertrouwde warenmarkten het bruisende hart van Groningen. Loop met mij mee langs de mooiste historische plekjes van de Vismarkt en ontdek waarom dit plein zo geliefd is bij Groningers én bezoekers.

De naam Vismarkt duikt voor het eerst op aan het begin van de 15e eeuw. Wie op een warme zomerdag over de kinderkopjes van de Vismarkt loopt, ruikt meteen waar de naam vandaan komt. Al eeuwenlang verkopen marktkooplieden hier hun vis.
 

 

De warenmarkt

Wie een markt uit 1913 zou bezoeken, zou verbaasd opkijken van de verschillen met de huidige markt. Natuurlijk waren er kramen met groente, fruit, vis, vlees en brood. Maar daarnaast werd werkelijk alles verkocht wat geld opleverde. Potten en pannen, zangvogeltjes, vodden, meubels, nieuwe en tweedehandse spulletjes, oud ijzer en koper, sigaretten en porselein, om er een paar te noemen.

Veel marktkooplui verkochten slechts één soort product vanaf hun handkar. Kramen met een veelheid aan groente en fruit zoals wij die tegenwoordig kennen, bestonden nog niet. De boeren uit de omgeving, ook wel het Ommeland genoemd, verkochten meestal alleen seizoensgebonden producten. Lekker duurzaam. De warenmarkt staat er tegenwoordig op dinsdag, vrijdag en zaterdag.

 

 

Monumentale panden

Aan de Vismarkt staan prachtige panden, waaronder 29 rijks- en gemeentelijke monumenten. Dit zijn de meest opvallende:
 

Vismarkt 6

Aan het eind van het Tingtangstraatje (hierover later meer) staat een winkelhuis in classicistische bouwstijl, van omstreeks 1840, met een opvallende gele gevel. Het pand is een rijksmonument.
 

 

Vismarkt 52

Huize Maas is een stadscafé en podium aan de Vismarkt in Groningen. Het bedrijf werd in 1926 als dansgelegenheid opgericht door Herman Maas. De grote danszaal werd ontworpen door de Groningse architect Evert van Linge, die ook het gemeentekantoor aan de Radesingel 50 ontwierp. Huize Maas werd vooral bekend als poppodium door optredens van The Police in 1977 en Dire Straits in 1978.
 

 

Vismarkt 22

Het pand was oorspronkelijk een hoedenmagazijn met bovenwoning. Het werd in 1879 gebouwd naar een ontwerp van de Groningse architect P.M.A. Huurman. Opvallende elementen zijn de art-nouveau-tegeltableaus in de gevel en boven de ramen versierd met blad- en bloemmotieven, en de gebrandschilderde ramen met zonnebloemen.
 

 

Vismarkt 27

De Grand Bazar Français was in 1904 het eerste warenhuis van de stad Groningen. Na het faillissement in 1934 opende hier in november 1936 het warenhuis T.A.N.T.E., de CV Tweede Algemeene Nederlandsche Tentoonstelling. In mei 1939 brandde het gebouw tot de grond toe af. Door de Tweede Wereldoorlog liet nieuwbouw op zich wachten. Pas in 1954 verrees op dezelfde plek een nieuw pand: Galeries Modernes, ontworpen door architect Frans Klein. Het warenhuis sloot in 1974 definitief de deuren. Van 1975 tot 1992 was in het gebouw de Openbare Bibliotheek Groningen gevestigd.
 

 

Vismarkt 34

Dit voormalige pand van Van Gend & Loos uit 1912 is een opvallende verschijning aan de Vismarkt. Het werd ontworpen door architect P.M.A. Huurman in neogotische stijl.
Let vooral op de natuurstenen details, de houten paneeldeur, de gevarieerde baksteengevel en het prachtige, geel betegelde opschrift op de voorgevel. Het zou zomaar het mooiste pand aan de Vismarkt kunnen zijn. Tegenwoordig is hier delicatessenzaak Basarz gevestigd.
 

 

 

Vismarkt 35

Je zou het niet meteen zeggen, maar dit gemeentelijke monument dateert uit de 14e en 16e eeuw. De twee oorspronkelijke panden werden in 1931 samengevoegd door architect A. Th. van Elmpt. Ooit was hier een manufacturenwinkel gevestigd, waar geweven stoffen zoals katoen, wol en zijde werden verkocht. Tegenwoordig is in het pand een filiaal van kledingwinkel New Yorker gevestigd.
 

 

Vismarkt 54

In dit statige gebouw was ooit de N.V. Incassobank gevestigd. Het werd in 1923-1924 gebouwd door de Groningse architecten Kuiler & Drewes. Opvallend zijn de decoratieve elementen aan het gebouw, die refereren aan Egyptische en Assyrische bouwkunst.
 

 

Vismarkt 56

De geschiedenis van dit pand gaat terug tot de 14e eeuw. Het was een van de eerste stenen huizen aan de Vismarkt. In de achtergevel zijn nog restanten van de 14e -eeuwse bakstenen bewaard gebleven. In dit pand zit nu Stads- en terrascafé Pronk
 

 

Bijzondere gebouwen

 

De Korenbeurs

Aan de westkant van de Vismarkt staat De Korenbeurs met haar prachtige, neoclassicistische gevel. In de Korenbeurs werd vroeger graan verhandeld. De markthal zelf bestaat uit een enorme gietijzeren constructie met veel glas. Het is een Nederlands UNESCO-monument. Tegenwoordig zit er een Albert Heijn in het gebouw. Het pand is dus nog steeds een handelsplaats, maar dan in een modern jasje.
 

 

 

De Akerk

Wie Vismarkt zegt, zegt ook de Akerk. De imposante gele toren van deze kerk prijkt op bijna elke foto van de Vismarkt en domineert al meer dan 800 jaar de skyline van Groningen. Wil je meer weten over de geheimen van de Akerk? Klik dan hier.
 

 

Huis de Beurs

Net als de Akerk staat Huis de Beurs officieel niet aan de Vismarkt, maar gevoelsmatig hoort het er wel bij. Het is een klassiek, nostalgisch café-restaurant dat rond 1795 zijn deuren opende. Huis de Beurs ontleent zijn naam aan de naastgelegen Korenbeurs, waar tot in de 20e eeuw graan, zaden en peulvruchten uit de regio werden verhandeld. In het logo van Huis de Beurs verwijst het hoofd van Mercurius, de god van de koophandel, naar deze graanhandel. Naast het café werd later een concertzaal-bioscoop gebouwd. Deze bioscoop stond bekend als het Beurs-theater, waar vooral Tiroler seksfilms werden vertoond. In 1985 sloot de bioscoop definitief haar deuren.
 

 

Het Koude Gat

Oudere Groningers noemen de noordzijde van de Vismarkt ook wel de Glènne Riepe, oftewel de warme kant. Die naam verwijst naar de oplopende temperatuur wanneer op een mooie zomerdag de zon vol op de gevels schijnt. Op de bannerfoto kun je goed zien dat veel winkels hun luifels naar beneden hebben gedaan om de warmte buiten te houden. En zeg nou zelf, het staat best chic, zo’n luifel.

De schaduwrijke zuidzijde staat bekend als de koude kant. De kleine, deels overdekte en daardoor vaak tochtige steeg die van de Herestraat naar de Vismarkt loopt, komt uit op deze koude, zuidelijke zijde en heet dan ook veelzeggend het Koude Gat. In het Gronings: ’t Kòlle gat.
 

 

Tingtangstraatje

Deze steeg is het kleinste straatje van Groningen en dankt zijn naam aan de grote koperen klok die hier vroeger hing. Volgens overlevering hoorde de klok rond 1300 bij herberg De Clocke en werd zij geluid bij het aankomen en vertrekken van bootjes met verse vis uit Zoutkamp. Boten in de binnenstad? Jazeker. Bij graafwerkzaamheden rond de Korenbeurs in 1825 zijn sporen gevonden die wijzen op een stadsgracht die dwars over de Vismarkt liep. De koperen klok aan de gevel van het hoekpand Vismarkt–Guldenstraat herinnert nog altijd aan deze tijd.
 

 

 

Herinrichting

De gemeente gaat de Vismarkt de komende jaren herinrichten. De bolle keien op het marktplein worden afgevlakt om de werkomstandigheden van de marktkooplieden en de toegankelijkheid te verbeteren. Naast de verlichting vernieuwt de gemeente ook de elektrische voorzieningen voor de warenmarkt en evenementen, zoals de kermis, concerten en beurzen. Verder worden de gele stenen aan de noordzijde van de Akerk vervangen, net als de gekapte en zieke bomen aan de zuidzijde van de Vismarkt.
 
Wist je dat:
• In 1914 op de Vismarkt tijdelijk een fontein stond, ter gelegenheid van het 300-jarig bestaan van de universiteit?
 

 
• Het grootste loopsportevenement van de stad, de 4 mijl van Groningen met ruim 28.000 deelnemers, finisht op de Vismarkt?
• De Vismarkt ouder is dan de Grote Markt? Alleen heette het plein vroeger de Langestraat.
• Dat bij de oorspronkelijke inrichting van de stad Groningen het waarschijnlijk de bedoeling was dat de Vismarkt het centrale plein van Groningen zou worden?
 

 
Voor meer fraaie Groningse pleinen klik je hier.

 

Ga jij wel eens naar de warenmarkt op de Vismarkt? Laat het hieronder weten in een reactie.

 

 

Beeld bovenaan de blog: De Vismarkt in 1880-1890 (collectie Groninger Archieven)